ამერიკული და ისრაელის წყაროების ინფორმაციით, ირანზე „მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ყველაზე მასშტაბური“ სამხედრო თავდასხმა მზადდება. აშშ აქტიურად ახორციელებს სამხედრო ძალების მობილიზებას რეგიონში მდებარე ბაზებზე.
მთავარი საკითხი, რომელიც დაძაბულობის ცენტრში დგას, ირანის ბირთვული პროგრამაა. ამ ფონზე, ვაშინგტონი თეირანს მკაფიო არჩევანის წინაშე აყენებს: ან ბირთვული შეთანხმების ხელახლა განახლება, ან მასშტაბური სამხედრო დაპირისპირება.
რა არის ბირთვული შეთანხმება და რატომაა ის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი?
2015 წელს ირანმა, რუსეთის, ჩინეთის, აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთის, გერმანიისა და საფრანგეთის მონაწილეობით, გააფორმა ე.წ. „ერთობლივი ყოვლისმომცველი მოქმედების გეგმა“ (JCPOA). ამ შეთანხმების თანახმად, ირანი ბირთვული იარაღის შექმნაზე უარს ამბობდა, სანაცვლოდ კი, მის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციები ეტაპობრივად იხსნებოდა.
თუმცა, 2018 წელს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა, ცალმხრივად დატოვა ეს შეთანხმება და თეირანის წინააღმდეგ სანქციები კვლავ აღადგინა. საპასუხოდ, ირანმა შეზღუდვები მოხსნა საკუთარ ბირთვულ პროგრამაზე და განაგრძო ურანის გამდიდრება.
როგორ ვითარდება მოვლენები?
2024 წლის თებერვალში ტრამპმა ირანს შესთავაზა ბირთვული შეთანხმების განახლება, თუმცა მკაცრი ულტიმატუმის ფორმატში: თუ თეირანი არ დათანხმდება შეთანხმების ახალ პირობებზე აპრილის პირველ ნახევრამდე, აშშ სამხედრო ოპერაციით დაიმუქრა.
ამასთან, ირანი მხოლოდ რუსეთისა და ჩინეთის მედიაციით გამოთქვამს მზადყოფნას მოლაპარაკებების დასაწყებად.
როგორ უკავშირდება კონფლიქტი იემენსა და ისრაელს?
ამ კონტექსტში, იემენში მოქმედი ჰუსიტური
დაჯგუფებები, რომლებიც ირანის მხარდაჭერით სარგებლობენ, თავს ესხმიან აშშ-ის, ბრიტანეთისა და ისრაელის სავაჭრო და სამხედრო გემებს წითელ და არაბეთის ზღვებში. მათი მთავარი მიზანია, აიძულონ დასავლეთი, პალესტინელებისთვის ჰუმანიტარული დახმარების მიწოდება დაუშვან.
ვაშინგტონი თეირანს ღიად ადანაშაულებს ჰუსიტების შეიარაღებაში და მათთან კოორდინაციაში.
რისკები და პოტენციური სცენარები
აშშ-მ უკვე განათავსა B-2 Spirit-ის ტიპის ბომბდამშენები ინდოეთის ოკეანეში, კუნძულ დიეგო-გარსიაზე. ეს თვითმფრინავები უპრობლემოდ აღწევენ ირანამდე და უკან ბრუნდებიან, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ აშშ სამხედრო ინტერვენციისთვის სერიოზულად ემზადება.
ირანი არ ფლობს ასეთივე მაღალი დონის სამხედრო ავიაციას, თუმცა მას გააჩნია თანამედროვე დრონები და სარაკეტო სისტემები. თუ სრულმასშტაბიანი შეტევა განხორციელდა, თეირანს შესაძლოა ორი სტრატეგია ჰქონდეს:
არაბეთის ზღვის აკვატორიის დაბლოკვა – რაც აშშ-ის სამხედრო ბაზებს კატარში, ომანში და სხვა ქვეყნებში საფრთხეს შეუქმნის.
პირდაპირი სამხედრო დარტყმები ისრაელზე, რაც კონფლიქტს სრულიად ახალ განზომილებაში გადაიყვანს.
დიდი ალბათობით, აშშ და მისი მოკავშირეები (ისრაელი და დიდი ბრიტანეთი) ირანის კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე ლოკალური, მაგრამ ძლიერი დარტყმების განხორციელებას ამჯობინებენ – სამიზნე, სავარაუდოდ, იქნება ენერგეტიკული ობიექტები, სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსი და ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები.
რატომ არ თანხმდება ირანი ტრამპის პირობებზე?
ირანი სკეპტიკურად უყურებს დონალდ ტრამპის ნებისმიერ შეთანხმებას, რადგან 2018 წელს აშშ ცალმხრივად გამოვიდა JCPOA-დან და ირანს სანქციები დაუბრუნა.
გარდა ამისა, თეირანისთვის სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს პროპალესტინური მოძრაობების მხარდაჭერას, რადგან ბაშარ ალ-ასადის რეჟიმის დამხობის შემდეგ ის ფაქტობრივად ერთადერთი დიდი ძალაა, რომელიც პალესტინურ მოძრაობას ეხმარება რეგიონში.
თეირანს მოლაპარაკებების წარმოება იმ პირობებში, როცა აშშ იერუსალიმს ისრაელის დედაქალაქად აღიარებს და 1967 წლის საზღვრების აღდგენის საკითხს საერთოდ არ განიხილავს, მიუღებლად მიაჩნია.
ისტორიული პარალელები: 1941 წლის ოპერაცია „თანხმობა“
ირანის წინააღმდეგ ფართომასშტაბიანი სამხედრო ოპერაცია ბოლოს 1941 წელს განხორციელდა, როდესაც საბჭოთა და ბრიტანეთის სამხედრო ძალებმა ერთობლივად დაიკავეს ირანი, რაც მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე გაგრძელდა.
ამ ნაბიჯის მთავარი მიზნები კი იყო:
ირანის ნავთობის გაკონტროლება, რათა ის გერმანიის ხელში არ აღმოჩენილიყო.
ტრანსირანული რკინიგზის უსაფრთხო მუშაობის უზრუნველყოფა, რადგან სწორედ ამ მარშრუტით ხორციელდებოდა ლენდ-ლიზის ფარგლებში აშშ-დან საბჭოთა კავშირში სამხედრო დახმარების მიწოდება.
ფაქტობრივი მდგომარეობა – გააჩნია თუ არა ირანს ბირთვული იარაღი?
მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად ირანი აცხადებს, რომ ბირთვული იარაღი არ აქვს, არსებობს ვარაუდი, რომ ის მინიმუმ ბირთვული იარაღის შექმნის ზღვარზეა.
აღსანიშნავია, რომ მსგავსადვე ისრაელსაც არასოდეს უცნია ბირთვული არსენალის ფლობა, თუმცა სამხედრო ექსპერტები დარწმუნებულნი არიან, რომ ის რეალურად ფლობს მას.
თუმცა, ბირთვული იარაღის გარეშეც ირანს აქვს საკმარისი რესურსი, რათა ისრაელს დაარტყას, ისრაელსაც – ირანისთვის.
თუ აშშ ჩაერთვება ამ კონფლიქტში, მას შესაძლოა მოჰყვეს მასშტაბური რეგიონული ომი, რომელსაც რთული ექნება მშვიდობიანი გადაწყვეტა.
ყურადღებით მივადევნოთ თვალი მოვლენებს და ვუყუროთ ბრიტანულ ფილმს „Threads“ – დრამას, რომელიც აღწერს, როგორ დაიწყო ბირთვული ომი ირანზე სამხედრო ოპერაციის შედეგად.
ირანსა და აშშ-ს შორის დაპირისპირება კრიტიკულ ფაზაში შედის. თუ შეთანხმება არ შედგა, მოსალოდნელია სერიოზული სამხედრო ოპერაცია, რაც მთელ რეგიონს საფრთხის ქვეშ დააყენებს. ბირთვული იარაღის გამოყენების ალბათობა ამ ეტაპზე კვლავ ბუნდოვანია, თუმცა ნებისმიერი სამხედრო ესკალაცია სერიოზული შედეგების მომტანი იქნება როგორც ახლო აღმოსავლეთისთვის, ისე გლობალური უსაფრთხოებისთვის.
წყარო: https://t.me/truthdoctrine